Zamiast walczyć – rozmawiajcie…

                  czyli o idei mediacji rodzinnych

„To nie konflikty są źródłem nieporozumień między ludźmi, lecz sposoby ich rozwiązywania…”

Gut Jerzy, Haman Wojciech „Docenić konflikt”

Każdy człowiek, pełniąc różne role w swoim życiu, uwikłany jest w stosunki z różnymi ludźmi. Rodzina, znajomi, społeczeństwo, muszą współistnieć ze sobą, aby osiągnąć własne cele. Jeżeli jednak ludzie się spotykają i komunikują, to prędzej czy później pojawią się między nimi różne trudne sytuacje. Wraz ze wzrostem zaufania do innych ujawniają się zarówno zgodność, jak i różnice poglądów, wartości, upodobań, a najczęściej interesów. Taka sytuacja jest naturalna, bowiem różnica zdań, a nawet konflikt są nieodłącznymi elementami naszego życia i na nie natrafiamy bardzo często.

Wielokrotnie codzienne sytuacje życiowe pokazują nam, że ludzie często kierując się swymi zbyt wygórowanymi ambicjami, zranionymi uczuciami, żalem, złością - nie potrafią przezwyciężać konfliktów tak, by wzajemnie się nie krzywdzić, nie ranić.

Konflikt w przeciwieństwie do różnicy zdań charakteryzuje się tym, że jego uczestnicy są nieprzejednani, niezdolni do innego punktu widzenia, argumentują niezrozumiale, a w porównaniu ze znaczeniem sprawy, angażują się nadzwyczaj emocjonalnie i ostro reagują. Korzenie konfliktu tkwią zatem w sferze uczuciowej. Emocje związane ze sprawą będącą przedmiotem sporu stają się z biegiem czasu dominujące; uniemożliwiają one racjonalne myślenie i nabierają tak ważnego znaczenia, że ich usunięcie spowodowałoby zachwianie całego systemu wartości.

Najbardziej przesycone różnorodnymi emocjami są te konflikty, które bezpośrednio wiążą się z rodziną (spory między małżonkami, bądź konflikty między rodzicami a dziećmi). Specyfiką tego typu konfliktów jest to, że uczestnicy pozostają ze sobą w bliskiej, osobistej i często trwałej relacji, stąd tym istotniejsza przy ich rozwiązywaniu jest potrzeba stosowania w nich metod pozwalających na pokojowe rozwiązanie sporu, promujących wzajemny szacunek i zrozumienie, a minimalizujących negatywne emocje, stres i napięcia. Taką możliwość oferuje właśnie mediacja rodzinna.

Czym zatem jest mediacja rodzinna?

By pełniej zrozumieć pojęcie mediacji rodzinnej, należy uświadomić sobie, czym w ogólnym znaczeniu jest mediacja. Otóż mediacja to jeden ze sposobów rozwiązywania sporów, w którym bezstronny mediator pomaga dojść do porozumienia osobom będącym w sytuacji konfliktowej. Mediator w swoje pracy przede wszystkim koncentruje się na usprawnianiu, a czasami wręcz umożliwianiu, przeprowadzenia rzeczowej rozmowy o problemie.

Strony konfliktu traktuje się jako ekspertów, bowiem to oni sami najpełniej znają przyczyny własnych problemów i trafnie identyfikują też swe potrzeby. W rezultacie to wyłącznie od nich zależy kształt ostatecznego porozumienia.

Mediacja rodzinna jest jedną z metod wspierania rodziny, co jednocześnie nie wyklucza korzystania z pomocy innych ekspertów: psychoterapeutów, prawników, psychologów rozwojowych, a wręcz przeciwnie, daje szansę wzbogacenia wiedzy i umiejętności stron poprzez spojrzenie z perspektywy różnych profesji i filozofii myślenia o rodzinie i konflikcie.

Mediator dba by przyjęte rozwiązania były realistyczne, a więc mające szansę przetrwania próby czasu i dbały o potrzeby dzieci i rodziców.

Mediacja pozwala zwaśnionym stronom na wypracowanie porozumień odpowiednich dla danej sytuacji, konkretnych rodzin, ich preferencji i potrzeb. Możliwe są wówczas porozumienia niestandardowe, elastyczne i mogące zmieniać się w czasie - tak jak zmienne w czasie mogą być potrzeby członków rodziny (na przykład wraz z dorastaniem dzieci i zmianą relacji rodzicielskich).
Również sama procedura jest dostosowana do indywidualnych potrzeb uczestników. To od nich samych zależy ile czasu poświęci się poszczególnym kwestiom i jakie będzie podejście do nich.

Uczestnicy mediacji mają poczucie autorstwa przyjętych rozwiązań, większą kontrolę nad swoim losem, poczucie odpowiedzialności za przyjęte rozwiązania i gotowość do ich przestrzegania. Takie działania zwiększają przede wszystkim trwałość zawartych porozumień oraz przyczyniają się do wzrostu satysfakcji uczestników mediacji z samodzielnie wypracowanych pomysłów.

W jakich sprawach mediacja może okazać się przydatna?

W ramach mediacji możliwe są ustalenia w sprawach przyszłości małżeństwa (pojednanie czy rozstanie) oraz ustalenie warunków rozwodu (korzystanie ze wspólnego mieszkania, podział majątku, wysokość alimentów, opieka nad dziećmi, kontakty rodzica mieszkającego osobno z dziećmi). Mediacja może być punktem wyjścia do skorzystania z terapii małżeńskiej w przypadku tych małżeństw, które przeżywając kryzys jednocześnie odrzucają możliwość rozwodu. Parom zdecydowanym na rozwód mediacja umożliwia osiągnięcie uwzględniającego potrzeby obu stron porozumienia, co do warunków rozstania.

Mediacja rodzinna to rodzaj interwencji w konflikt rodzinny (często związany z rozwodem lub separacją) przeprowadzanej przez bezstronne, neutralne i akceptowane przez spierające się strony osoby trzecie, które nie posiadają prawa do podejmowania rozstrzygających decyzji. Mediacja ma pomóc w osiągnięciu dobrowolnego, obustronnie korzystnego rozwiązania kwestii spornych. Mediacja polega na usprawnieniu komunikacji pomiędzy stronami, jak najpełniejszym rozważeniu wszelkich możliwych rozwiązań, kierowaniu się potrzebami obu stron, pomaganiu parze w osiągnięciu satysfakcjonującego porozumienia i dostarczaniu na przyszłość wzorca rozwiązywania konfliktów.

Zatem jaką rolę ma do spełnienia ma mediator rodzinny?

Mediator, w odróżnieniu od arbitra, sędziego czy doradcy, nie przedstawia propozycji rozwiązania ani nie wyraża własnej opinii. To skłóceni uczestnicy konfliktu muszą sami znaleźć dobre dla siebie rozwiązanie. Mediator jedynie pomaga im w negocjowaniu. Rolą mediatora rodzinnego jest pomóc pozostającym w konflikcie małżonkom znaleźć satysfakcjonujące ich rozwiązania. Mediatorzy nie są doradcami stron, pomagają jednak analizować zyski i straty związane z przyjęciem dyskutowanych rozwiązań.

Choć mediatorzy często mają przygotowanie prawne i terapeutyczne, nie udzielają stronom porad prawnych ani pomocy o charakterze terapeutycznym. Nie mogą mylić swojej roli z rolą adwokata reprezentującego jedną ze stron, lub sędziego, który rozstrzyga spór, choć zdarza się dość często, że podjęcia się którejś z tych ról oczekują od nich klienci.

Dlaczego i czy w ogóle warto mediować w konflikcie?

Dzięki mediacji zachowujecie pełną kontrolę nad własnymi sprawami. Nikt nie narzuci Wam żadnych rozwiązań. Nie zostaniecie do niczego zmuszeni. Wszystko, do czego dojdziecie, będzie efektem Waszej wspólnej pracy. Dzięki czemu możecie mieć pewność, że uda Wam się osiągnąć to, na czym Wam najbardziej zależy. Ponieważ rozwiązanie, które wypracujecie będzie Waszym wspólnym dziełem dużo łatwiej będzie Wam stosować się do przyjętych uzgodnień. Dzięki pomocy mediatora będziecie mogli ze sobą porozmawiać w sposób otwarty i szczery. Poznacie Wasze wzajemne potrzeby i oczekiwania. Nauczycie się ze sobą komunikować w taki sposób, aby się wzajemnie nie ranić. Jest to szczególnie ważne, gdy będziecie zmuszeni zachowywać ze sobą dalsze kontakty na przykład w związku ze sprawami Waszych dzieci.

Jak zatem wygląda sam proces mediacji? Mediację prowadzi jeden lub para wykwalifikowanych mediatorów (najlepiej, gdy jest to kobieta i mężczyzna), przeszkolonych w zakresie prowadzenia mediacji oraz prawnej i psychologicznej specyfiki konfliktów rodzinnych. Sesja mediacyjna trwa średnio od dwóch do trzech godzin. Trudno precyzyjnie określić liczbę spotkań, bowiem każda sprawa traktowana jest indywidualnie. Przyjmuje się jednak, że mediator/mediatorzy z małżonkami spotykają się najmniej kilka razy. Mediacja jest procesem nieformalnym, ale strukturalizowanym i przebiega zawsze według określonego porządku:

ü  przedstawienie przez mediatorów zasad spotkań mediacyjnych i uzyskanie dla nich akceptacji stron,

ü  wzajemne wysłuchanie się stron,

ü  określenie listy kwestii wymagających rozwiązania,

ü  pełniejsze zrozumienie własnych potrzeb i interesów oraz zauważenie potrzeb i interesów drugiej strony w odniesieniu do każdej z kwestii,

ü  poszukiwanie rozwiązań, które będą zaspokajały potrzeby i interesy obydwu stron,

ü  podpisanie porozumienia zawierającego konkretne zobowiązania obydwu stron.

 Anna Kosińska OAO Nowy Sącz